Automatiseren vraagt om oefening. Niet af en toe een keer, maar regelmatig en doelgericht. Zeker in groep 3 werken we een groot deel van het jaar aan splitsingen, plussommen en minsommen tot 10. In de gehele basisschool komen daar meer en meer sommen bij. Wat het doel ook is: kinderen hebben herhaling nodig om sommen steeds sneller te herkennen en op te roepen.
Want dat is uiteindelijk wat automatiseren is. Een kind hoeft niet meer te tellen en niet meer lang na te denken. De kennis is beschikbaar. Dat betekent niet dat begrip niet belangrijk is. Integendeel. Begrip is de basis. Maar als kinderen alles blijven uitrekenen, kost rekenen veel energie en werkgeheugen. En laat ze dat juist nodig hebben voor moeilijkere sommen, verhaalsommen, meten, geldrekenen of cijferen.
Daarom oefen ik in de klas met 1 minuut rekenen. Een korte en krachtige oefenvorm waarbij kinderen leren om geconcentreerd te werken, hun eigen groei te zien en steeds vlotter te worden in sommen die ze uiteindelijk gewoon moeten kunnen oproepen. Liever een podcast luisteren? Dat kan ook!
Hoe ik 1 minuut rekenen aanpak
Alle kinderen krijgen een boekje met splitsingen, plussommen en minsommen. Op het digibord zet ik de timer op 1 minuut. We starten met de splitsingen. De kinderen maken in die minuut zoveel mogelijk sommen. Daarna doen we hetzelfde met de plussommen en de minsommen. Zo oefenen we in een paar minuten meerdere onderdelen die belangrijk zijn voor het automatiseren.
In het begin liet ik de kinderen vooral wennen aan de vorm. Hoe werkt het boekje? Waar begin je? Wat doe je als de timer loopt? Hoe blijf je één minuut lang geconcentreerd aan het werk? De nadruk lag toen nog niet meteen op het aantal goede antwoorden, maar vooral op serieus en rustig werken aan de sommen en proberen jezelf te verbeteren. Dat was voor dat moment een logische keuze, omdat er al best veel op de kinderen afkwam.
Toch ligt mijn focus nu wel duidelijker op het aantal sommen dat goed is gemaakt. Want uiteindelijk blijft de volgorde belangrijk: eerst goed, dan goed en vlot. Fouten inslijpen wil je voorkomen. Snel rekenen is mooi, maar alleen als het ook klopt. Daarom is nakijken een belangrijk onderdeel van deze werkvorm.
Eerst maken, daarna tellen en nakijken
Wat bij mij het handigst werkt, is dat de kinderen eerst alle drie de rondes maken. Dus 1 minuut splitsingen, 1 minuut plussommen en 1 minuut minsommen. Pas daarna tellen ze hoeveel sommen ze hebben gemaakt. Dat geeft rust tijdens het rekenen, want tijdens die ene minuut wil je dat alle aandacht naar de sommen gaat en niet naar tellen, vergelijken of bijhouden. Eerst het een en dan pas het andere.
Na afloop kijken we de sommen na. Dat kan heel goed klassikaal. Ik noem de antwoorden op en de kinderen controleren hun eigen werk. Bij ons in de klas zijn kinderen gewend om op deze manier samen na te kijken, bijvoorbeeld ook bij de starttaken. Soms schrijf ik de antwoorden mee onder de camera die is gekoppeld aan het Digibord, soms noem ik ze alleen op. Daarna vullen de kinderen op het registratieblad in hoeveel sommen ze goed hadden.
Kinderen die binnen de minuut klaar zijn, kijken op het digibord hoeveel tijd ze nog over hebben. Die tijd noteren ze ook op hun blad. Ook daarin kunnen ze groei laten zien. Niet alleen door meer sommen goed te maken, maar ook doordat ze op een gegeven moment steeds meer tijd overhouden. Dat maakt vooruitgang zichtbaar, zonder dat het meteen een wedstrijd tegen anderen wordt. De belangrijkste vergelijking blijft: hoe ging het de vorige keer en wat lukt mij nu beter?
Naast het 1 minuut rekenen zijn er natuurlijk nog veel meer werkvormen. Ik heb het hier over in mijn blog het automatiseren van de splitsingen en ook in mijn online cursus Splitsen met succes komt dit terug.
Dezelfde sommen of juist nieuwe sommen?
Je kunt ervoor kiezen om een aantal dagen dezelfde sommen te gebruiken. Het voordeel daarvan is dat kinderen sombeelden, splitsingen en antwoorden sneller gaan herkennen. Ze merken dat herhaling helpt en dat ze door vaker oefenen echt vlotter worden. Zeker bij automatiseren is dat waardevol, omdat herhaling precies is wat nodig is om kennis steeds sneller beschikbaar te krijgen.
Het nadeel kan zijn dat sommige kinderen vooral de antwoorden gaan onthouden, zonder de som er echt nog bij te zien. Daarom wissel ik daarin af. Soms herhalen we dezelfde sommen en soms krijgen de kinderen een nieuwe bladzijde met andere sommen. Daarin kijk ik vooral naar het doel van dat moment. Oefen je herkenning en snelheid, dan kan herhaling juist sterk zijn. Wil je weten of de kennis ook breder beschikbaar is, dan zijn nieuwe sommen weer zinvoller.
Differentiëren kan eenvoudig
Het fijne van zo’n boekje is dat je makkelijk kunt differentiëren. Niet ieder kind hoeft precies dezelfde sommen te maken. Voor kinderen bij wie de basis nog niet stevig staat, kies je bijvoorbeeld voor splitsingen of sommen tot 10. Kinderen die dit al goed beheersen, kun je een stap verder geven door te werken met stipsommen, sommen tot 20 of sommen waarbij ze wel of juist niet via het tiental rekenen.
In groep 4 kun je hetzelfde principe gebruiken met tafels. Je start bijvoorbeeld met de tafels van 1 t/m 5 en 10 en breidt later uit naar alle tafels. Ook daar geldt dat je goed moet kijken naar de fase waarin kinderen zitten. Zijn ze nog aan het opbouwen, dan vraagt dat iets anders dan wanneer ze echt op tempo moeten oefenen. Het is vooral belangrijk dat je een vorm kiest die past bij jouw groep, jouw doelen en het moment in het schooljaar.
En daarna?
Na het 1 minuut rekenen kun je direct starten met je rekenles, maar je kunt er ook nog een korte spelvorm aan koppelen. Zeker als je merkt dat kinderen extra oefening nodig hebben, kan spel een mooie manier zijn om herhaling leuk en actief te houden. Belangrijk is dan wel dat het spel past bij het doel. Als je wilt automatiseren, moet er tempo in zitten en moeten kinderen veel sommen maken.
Een spel waarbij kinderen vooral wachten, dobbelen, iets verplaatsen of kletsen, levert dan minder op dan je misschien denkt. Dat betekent niet dat zo’n spel nooit waardevol is, maar wel dat je kritisch moet blijven kijken naar wat er tijdens het spel werkelijk gebeurt. Wordt er veel gerekend? Wordt er vlot gerekend? Past het spel bij de fase waarin de kinderen zitten?
In mijn cursus Spel in de rekenles ga ik dieper in op de vraag welk spel past bij welk doel, want spel kan ontzettend krachtig zijn, maar niet elk spel past bij elk moment.
Zelf aan de slag
Om je op gang te helpen heb ik een boekje gemaakt dat je kunt gebruiken voor 1 minuut rekenen. Daarin zitten bladen met splitsingen, plussommen en minsommen, plus een overzicht waarop leerlingen kunnen bijhouden hoeveel sommen ze goed hebben gemaakt en hoeveel tijd ze eventueel nog over hadden.
Je kunt het boekje aanvragen via deze link.
Passen de sommen niet bij wat jij op dit moment oefent? Dan kun je ook eenvoudig gebruikmaken van somgenerators op internet. Voor de splitsingen gebruik ik vaak deze en voor sommen deze. Daar kun je zelf kiezen welk type sommen je wilt oefenen en hoeveel sommen er op een blad moeten komen. Ik werkte eerst met bladen van 20 sommen, omdat dat goed aansloot bij de generators die ik gebruikte. Inmiddels gebruik ik 25 sommen per blad. Dat geeft net wat meer ruimte, zeker voor kinderen die al vlotter worden.
1 minuut rekenen is geen wondermiddel, maar het is voor mij wel een simpele en haalbare manier om automatiseren een vaste plek te geven in mijn rekenonderwijs. Door kort te oefenen, goed na te kijken en regelmatig te herhalen, help je kinderen om sommen steeds zekerder en vlotter op te roepen. En juist doordat de routine zo duidelijk is, kun je als leerkracht goed zien wie al op weg is en wie nog extra oefening, begeleiding of juist uitdaging nodig heeft.
