Selecteer een pagina

Wat als het automatiseren niet lukt?

Door:Petra Kroon

Petra Kroon is eigenaar van De rekenhoek, leerkracht in groep 3 en auteur van rekenmaterialen en methodes. Vanuit de praktijk helpt zij leerkrachten om rekenen doelgericht en spelenderwijs aan te bieden.

23 maart 2025

 

 

Automatiseren van de basisbewerkingen, zoals splitsen, optellen en aftrekken tot 10 is een belangrijke stap in het rekenproces. Maar wat als een leerling hier moeite mee blijft houden? In deze blog deel ik mogelijke oorzaken en strategieën om automatiseren alsnog tot een succes te maken.

Waarom lukt automatiseren niet?

Voordat we oplossingen zoeken, is het belangrijk om de oorzaak van het probleem te achterhalen. Enkele redenen waarom automatiseren niet lukt:

Te weinig inzicht in getalrelaties

Getalbegrip is de basis van het rekenen en automatiseren. Een leerling moet handig kunnen navigeren door de getallen, denk aan: kennis hebben van de buurgetallen, weten welk getal kleiner of groter is en vlot vooruit en achteruit kunnen tellen. Als dit nog niet goed gaat, is het lastig om sommen te overzien en handig te rekenen.

Onvoldoende herhaling

Automatiseren vereist veel oefening en herhaling. Soms krijgen leerlingen simpelweg te weinig kans om de bewerkingen echt in te slijpen.

Te vroeg loslaten van concreet materiaal

Volgens het handelingsmodel (Van Groenestijn, et al., 2011) doorloopt een leerling verschillende niveaus: eerst ervaren, dan concreet, vervolgens abstracter en uiteindelijk het formele niveau. Wanneer een stap wordt overgeslagen of te snel doorlopen, kan dat automatisering in de weg staan. Probeer zoveel mogelijk bij het niveau van handelen aan te sluiten en daarin een stap verder te maken.

In mijn e-book Splitsen met succes geef ik voorbeelden hoe dit er concreet uitziet.

Weinig motivatie en betrokkenheid

Oefenen is niet altijd leuk en zeker niet als het lastig is. Hierdoor kan de betrokkenheid en motivatie van een leerling afnemen. Dit heb je wel nodig om voldoende effectief te oefenen. Probeer te achterhalen waar dit aan ligt. Het maken van de sommen kan lastig zijn, maar het kan ook zijn dat een leerling behoefte heeft aan meer variatie in oefening.

Angst voor fouten en gebrek aan zelfvertrouwen

Sommige leerlingen durven niet af te stappen van het tellen en blijven dit doen. Uitrekenen met de vingers of door te tellen is niet erg, maar kan wel het automatiseren in de weg staan. Zelfvertrouwen opbouwen is cruciaal aangezien je rekenangst wilt voorkomen.

Wat kun je doen om automatiseren te stimuleren?

Waarschijnlijk ben je hier al bewust van, maar de sleutel tot succes bij automatiseren is extra tijd en goede, effectieve begeleiding. Leerlingen die moeite hebben met automatiseren hebben meer tijd nodig om de basisvaardigheden eigen te maken, en die tijd moet ook optimaal benut worden. Door herhalingsmomenten in te plannen en structuur te bieden bij het oefenen, maak je uiteindelijk echt het verschil.

Een handig hulpmiddel om het niveau van een leerling goed in te schatten, is het Rekenmuurtje van Bareka. Door een steentje te toetsen krijg je direct inzicht in hoe ver een leerling gevorderd is in het automatiseren.

Tip: ga naast de leerling zitten tijdens het afnemen van de toets en observeer hoe ze de sommen uitrekenen: tellen ze vanaf 0? Vanaf het eerste getal? Of kunnen ze het al direct berekenen? Deze observatie geeft je waardevolle informatie over waar de leerling vastloopt en hoe je de begeleiding verder kunt afstemmen. Daarnaast kan het voeren van een rekengesprek ook veel informatie geven.

Herhaling, maar met variatie

Wissel af met verschillende werkvormen. Variatie houdt het oefenen interessant en zorgt ervoor dat leerlingen op meerdere manieren kunnen oefenen, denk aan materialen, spelvormen, werken op papier en software.

Bouw vooral ook aan het zelfvertrouwen van je leerlingen. Geef positieve feedback en vier successen, hoe klein ook. Laat leerlingen ervaren dat ze vooruitgang boeken. Angst voor fouten kan verlammend werken, dus benadruk dat fouten maken mag en helpt bij het leren.

Korte, dagelijkse oefenmomenten

Liever elke dag 5 minuten oefenen dan eens per week een half uur. Plan automatiseringsmomenten in als startopdracht (denk aan de Starttaak rekenen) of als korte activiteit tussendoor. Korte, dagelijkse oefeningen kunnen het geheugen van leerlingen versterken en hen helpen bij het sneller automatiseren van de basisbewerkingen.

Differentiatie in automatisering

Houd rekening met het tempo en de individuele behoeften van je leerlingen. Niet iedere leerling heeft dezelfde snelheid bij het automatiseren van de basisbewerkingen. Differentiatie is daarom van groot belang om ervoor te zorgen dat elke leerling op zijn of haar eigen niveau kan oefenen (en die succeservaringen op kan doen). Dit kan op verschillende manieren:

  • Tempodifferentiatie: De ene leerling oefent zonder tijdsdruk, terwijl een andere leerling 3 seconden per oefening krijgt om de som op te lossen.

  • Niveaudifferentiatie: Waar de ene leerling nog werkt aan het automatiseren van splitsen, kan de ander al sommen tot 20 oefenen.

Door op deze manier te differentiëren, geef je leerlingen de ruimte om in hun eigen tempo vooruitgang te boeken en de basisbewerkingen stevig te automatiseren.

Betrek ouders bij het proces

Ouders kunnen een waardevolle rol spelen in het automatiseringsproces van hun kinderen. Betrek ze actief door bijvoorbeeld eenvoudige rekenspelletjes thuis aan te moedigen. Dit kan zo simpel zijn als een rekenspel met dobbelstenen, of het oefenen van splitsingen met kleine voorwerpen. 

Wil je het automatiseren van basisbewerkingen structureel aanpakken?

In mijn e-book over Splitsen leg ik stap voor stap uit hoe je leerlingen begeleidt van begrip in groep 3 tot het automatiseren van splitsingen. De opbouw en werkvormen die ik hierin beschrijf, zijn ook uitstekend toepasbaar voor optellen, aftrekken en tafelsommen.

Wil je spel effectief inzetten bij rekenen en automatiseren? Dan is mijn online cursus Spel in de rekenles precies wat je zoekt. Hier leer je hoe je rekendoelen en spel op een effectieve manier combineert en hoe je extra rekentijd kunt creëren.

Daarnaast bieden mijn spellenpakketten, Starttaken (voor groep 3, 4 en 5), en werkboekjes Splitsen volop oefening om leerlingen te ondersteunen bij het automatiseren van basisbewerkingen. Kijk hiervoor in de winkel van de rekenhoek.

Wil je nog meer lezen? Een interessante blog is: Aanvankelijk en gevorderd rekenen in groep 3, 4 en 5 (Onderwijskennis van het NRO)

Misschien vind je dit ook interessant…

Begin de dag met een rekentaak

Begin de dag met een rekentaak

Om leerstof goed te onthouden, is het niet genoeg om iets één keer uit te leggen en daarna door te gaan naar het...

1 minuut rekenen

1 minuut rekenen

Automatiseren vraagt om oefening. Niet af en toe een keer, maar regelmatig en doelgericht. Zeker in groep 3 werken we...